Trong hoạt động kinh doanh dịch vụ hiện nay, âm nhạc được xem là một yếu tố quan trọng góp phần xây dựng không gian trải nghiệm và thu hút khách hàng tại các quán cà phê. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của cơ chế bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan tại Việt Nam, vấn đề sử dụng âm nhạc trong môi trường kinh doanh đang trở thành một trong những nội dung thường xuyên phát sinh tranh chấp và yêu cầu thanh toán tiền bản quyền.
Trên thực tế, nhiều chủ quán cà phê cho rằng việc mở nhạc từ YouTube, Spotify hoặc các nền tảng trực tuyến là hành vi sử dụng thông thường và không cần thực hiện nghĩa vụ pháp lý nào khác. Tuy nhiên, cách hiểu này chưa hoàn toàn phù hợp với quy định hiện hành của pháp luật sở hữu trí tuệ.
1. Bản quyền và tiền bản quyền là gì?
Pháp luật hiện hành không có quy định giải thích cụ thể về “Bản quyền là gì?”, tuy nhiên, có thể hiểu bản quyền là quyền pháp lý của tác giả hoặc chủ sở hữu đối với tác phẩm của mình, bao gồm quyền sử dụng, sao chép, phân phối và trình bày tác phẩm. Bản quyền bảo vệ các tác phẩm như sách, âm nhạc, phim ảnh, phần mềm và nghệ thuật nhằm ngăn cấm người khác sử dụng tác phẩm mà không có sự cho phép của chủ sở hữu. Bản quyền thường có thời hạn nhất định, sau đó tác phẩm sẽ trở thành tài sản công cộng.
.png)
“Tiền bản quyền là gì?” căn cứ theo quy định tại khoản 10a Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi, bổ sung bởi điểm a khoản 1 Điều 1 Luật số 07/2022/QH15) như sau:
“Tiền bản quyền là khoản tiền trả cho việc sáng tạo hoặc chuyển giao quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, bao gồm cả tiền nhuận bút, tiền thù lao.”
2. Quán cà phê mở nhạc có phải xin phép chủ sở hữu quyền tác giả không?
Theo Điểm b Khoản 1 Điều 26 Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành:
“Trường hợp tác phẩm đã được chủ sở hữu quyền tác giả cho phép định hình trên bản ghi âm, ghi hình công bố nhằm mục đích thương mại thì tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình này trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền…”
Đồng thời, Điểm b Khoản 1 Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định:
“Tổ chức, cá nhân sử dụng bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh, thương mại không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền theo thỏa thuận cho người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng kể từ khi sử dụng; trường hợp không đạt được thỏa thuận thì thực hiện theo quy định của Chính phủ. Chính phủ quy định chi tiết các hoạt động kinh doanh, thương mại quy định tại điểm này.”
Như vậy, đối với các bản nhạc đã được phát hành hợp pháp trên thị trường nhằm mục đích thương mại, quán cà phê khi sử dụng để phục vụ hoạt động kinh doanh không bắt buộc phải xin phép trước từng tác giả, ca sĩ hoặc nhà sản xuất nhưng vẫn phải trả tiền bản quyền cho các chủ thể quyền theo quy định.
3. Vì sao quán cà phê bị xem là sử dụng âm nhạc trong hoạt động thương mại?
Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định cụ thể các hoạt động được xem là khai thác âm nhạc trong môi trường kinh doanh thương mại, bao gồm: nhà hàng, quán cà phê, khách sạn, siêu thị, trung tâm thương mại, quán bar, karaoke, phòng gym, spa và các hoạt động kinh doanh có bản chất tương tự.
.png)
Từ góc độ pháp lý, việc quán cà phê sử dụng âm nhạc nhằm tạo không gian trải nghiệm, thu hút khách hàng và hỗ trợ hoạt động kinh doanh được xem là hành vi khai thác tác phẩm trong môi trường thương mại.
Do đó, pháp luật xác định đây là hành vi khai thác thương mại tác phẩm âm nhạc và phát sinh nghĩa vụ tài chính đối với chủ thể quyền.
4. Mở nhạc từ YouTube hoặc Spotify có được xem là đã trả phí bản quyền chưa?
Nhiều người cho rằng: họ đã trả tiền cho tài khoản Spotify Premium hoặc đang sử dụng YouTube hợp pháp thì không cần thanh toán thêm tiền bản quyền.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: Quyền sử dụng cá nhân và quyền sử dụng thương mại là hai phạm vi hoàn toàn khác nhau. Phần lớn các nền tảng nghe nhạc trực tuyến hiện nay chỉ cấp quyền: sử dụng cho mục đích cá nhân, không bao gồm quyền khai thác trong hoạt động kinh doanh.
Do đó, việc quán cà phê sử dụng âm nhạc từ các nền tảng này để phục vụ khách hàng vẫn có thể bị xem là hành vi khai thác thương mại và phát sinh nghĩa vụ trả tiền bản quyền theo pháp luật Việt Nam.
5. Các quán cà phê nên làm gì để hạn chế rủi ro bản quyền âm nhạc?
Căn cứ theo Theo Điều 34 Nghị định 17/2023/NĐ-CP, Điều 11 Nghị định 134/2026/NĐ-CP.
Tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình theo quy định trên có nghĩa vụ liên lạc trực tiếp với chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình hoặc tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan về việc khai thác, sử dụng, cung cấp danh mục, thời lượng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã sử dụng và trả tiền bản quyền theo quy định.
Trường hợp không tìm thấy hoặc không liên lạc được với chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình thì tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình thực hiện nghĩa vụ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Bên cạnh đó, trường hợp chương trình phát sóng có sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình quy định theo quy định được truyền dẫn cùng thời gian, truyền dẫn phát sóng lại, tiếp sóng hoặc truyền qua cáp, truyền trên mạng thông tin điện tử, mạng viễn thông, mạng Internet hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác, tổ chức phát sóng sản xuất chương trình phát sóng có trách nhiệm phối hợp với tổ chức, cá nhân thực hiện truyền dẫn, tiếp sóng hoặc truyền qua cáp, truyền trên mạng hoặc bất kỳ phương tiện kỹ thuật nào khác trong việc cung cấp danh mục và thời lượng sử dụng các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình để thực hiện nghĩa vụ với chủ sở hữu quyền tác giả và chủ sở hữu quyền liên quan.
.png)
Lưu ý: Trường hợp không đạt được thỏa thuận thì phải trả tiền bản quyền theo biểu mức quy định tại Phụ lục II của Nghị định 17/2023/NĐ-CP. Cụ thể, số tiền bản quyền chi trả (tính theo năm) = Mức lương cơ sở x Hệ số điều chỉnh (Hệ số điều chỉnh tính theo sức chứa hoặc diện tích/địa điểm theo năm sử dụng).
Tóm lại, quán cà phê sử dụng nhạc thì không phải xin phép nhưng phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn, chủ sở hữu quyền liên quan đối với bản ghi âm, ghi hình theo thỏa thuận kể từ khi sử dụng.
Trên thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp chỉ bắt đầu rà soát vấn đề bản quyền âm nhạc khi đã phát sinh yêu cầu thanh toán hoặc tranh chấp. Vì vậy, việc chủ động tuân thủ ngay từ đầu luôn là giải pháp an toàn và tiết kiệm chi phí hơn về lâu dài.
INLAW Việt Nam đã đồng hành và hỗ trợ cho nhiều doanh nghiệp, quán cà phê, nhà hàng và chuỗi kinh doanh dịch vụ trong các vấn đề liên quan đến xin phép biểu diễn, bản quyền âm nhạc, quyền tác giả và quyền liên quan.
Nếu doanh nghiệp của bạn cần rà soát rủi ro hoặc tư vấn chuyên sâu về pháp lý sở hữu trí tuệ, hãy liên hệ INLAW Việt Nam để được hỗ trợ thực tiễn và hiệu quả.
